Tek cümlede
Kalorimetre — yönetmelikteki adıyla ısı sayacı — dairenize giren ısı enerjisini gerçekten ve fiziksel birimle (kWh veya MJ) ölçen cihazdır. Pay ölçerden temel farkı budur: pay ölçer oran üretir, kalorimetre enerji ölçer. Bu yüzden kalorimetre bir ölçü aletidir ve 5 yılda bir periyodik muayeneye tabidir.
Kalorimetre nedir?
Merkezi ısıtmalı bir binada dairenin tesisatı tek noktadan besleniyorsa — yani daireye bir gidiş, bir dönüş borusu geliyorsa — o girişe takılan tek bir cihazla dairenin tükettiği bütün ısıyı ölçmek mümkündür. Bu cihaz kalorimetredir.
Yönetmeliğin 3 üncü maddesi ısı sayacını şöyle tanımlar: "Üzerine yerleştirildiği ısıtma hattından geçen ısı enerjisi miktarını debi ve sıcaklık farkına göre ölçen cihaz." Tanımın içinde çalışma prensibi de var.
Nasıl çalışır?
Bir daireye giren ısı, iki şeye bağlıdır: içinden ne kadar su geçtiğine ve o suyun dairede ne kadar soğuduğuna. Kalorimetre ikisini birden ölçer.
Kullandığı bağıntı, ısı tekniğinin temel formülüdür:
Temel formül
m = daireden geçen su miktarı
c = suyun özgül ısısı (suyun bir birimini bir derece ısıtmak için gereken enerji)
ΔT = gidiş suyu sıcaklığı − dönüş suyu sıcaklığı
Cihaz bu hesabı anlık olarak sürekli yapar ve sonuçları toplayarak ekranda kümülatif bir enerji değeri gösterir.
Sezgiye ters gelen nokta: çok su geçmesi değil, çok soğuması önemlidir
Radyatörlerinizden çok su geçse bile su neredeyse hiç soğumadan dönüyorsa (ΔT küçükse) daireye az ısı verilmiş demektir ve sayaç az yazar. Tersine, az su geçip çok soğuyorsa daire o suyun ısısını almış demektir. Bu yüzden tesisatın dengeli çalışması faturayı doğrudan etkiler.
Mekanik mi, ultrasonik mi?
| Mekanik (kanatlı) | Ultrasonik | |
|---|---|---|
| Debiyi nasıl ölçer | Su akışıyla dönen pervane | Ses dalgasının gidiş-dönüş süre farkı |
| Hareketli parça | Var, zamanla aşınır | Yok |
| Düşük debide hassasiyet | Daha zayıf | Daha iyi |
| Kire ve tortuya duyarlılık | Yüksek, filtre şart | Daha az |
| İlk maliyet | Daha düşük | Daha yüksek |
Kalorimetre nasıl okunur?
Ekran, tuşa basıldıkça veya kendiliğinden sırayla farklı bilgileri gösterir. Marka fark etse de şu değerler hemen her cihazda vardır:
| Gösterilen | Ne anlama gelir | Neden önemli |
|---|---|---|
| Toplam enerji (kWh / MJ) | Cihaz takıldığından beri ölçülen kümülatif enerji | Faturaya esas olan değer budur |
| Dönem sonu / yıl sonu değeri | Önceki paylaşım döneminin kapanış kaydı | Fatura, bu değerle güncel değerin FARKINDAN çıkar |
| Anlık debi | Şu anda hattan geçen su miktarı | Sıfırsa ya vana kapalı ya arıza var |
| Gidiş / dönüş sıcaklığı ve ΔT | Suyun giriş-çıkış sıcaklıkları ve farkı | ΔT çok küçükse tesisat dengesizdir |
| Toplam hacim (m³) | Cihazdan geçen toplam su | Enerjiyle birlikte tutarlılık kontrolü sağlar |
| Hata / arıza kodu | Sensör kopukluğu, ters montaj, hava vb. | Görürseniz hemen yönetime bildirin |
| Seri numarası | Cihazın kimliği | Belgedeki cihazla aynı mı, doğrulayın |
Kendi kontrolünüz için dört adım
- Dönem başında toplam enerji değerini tarihli olarak fotoğraflayın.
- Dönem sonunda aynı şeyi tekrarlayın.
- İki değerin farkını alın — bu, o dönem tükettiğiniz enerjidir.
- Bu farkın, gider paylaşım belgenizdeki "fark tüketim değeri" ile aynı olduğunu doğrulayın.
Yönetmeliğin 5 inci maddesinin yedinci fıkrası, önceki ölçüm değeri, son ölçüm değeri ve fark tüketim değerinin belgede bulunmasını zorunlu kılıyor. Yani karşılaştıracağınız veriyi size vermek zorundalar.
Kalorimetre nasıl hesaplar? Örnek
Kalorimetre kWh ölçtüğü için hesap pay ölçere göre daha doğrudandır. Yine de fatura yalnızca kWh'den ibaret değildir: yönetmeliğin 8 inci maddesine göre giderin %30'u alana göre paylaşılır.
Bina bilgileri
Dairenin bilgileri
1. Dönem tüketimi
2. Tüketim payı (giderin %70'i)
3. Sabit pay (giderin %30'u, alana göre)
Buradan dairenin bir kWh'ye ödediği efektif bedel de çıkar: 3.375 / 2.880 ≈ 1,17 TL/kWh. Sabit pay dahil olduğu için bu değer, binanın birim yakıt maliyetinden her zaman yüksek olur.
5 yıllık muayene: en çok atlanan yükümlülük
Kalorimetre bir ölçü aletidir ve damga süresi vardır
Isı sayaçları 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu'na tabidir. 6 Temmuz 2018 tarihli Isı Sayaçları Muayene Yönetmeliği uyarınca periyodik muayene süresi 5 yıldır. Sürenin sayımında sayacın damgalandığı yıl birinci yıl kabul edilir ve takvim yılı esas alınır. Muayene, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş kuruluşlarca yapılır.
Damga süresi dolmuş ölçü aleti kullanmak 3516 sayılı Kanun'a göre idari ve cezai işleme konudur. Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin üçüncü fıkrası, muayene ve kalibrasyonun düzenli yapılmasının kontrolünden bina sahibi, yönetici, yönetim kurulu veya enerji yöneticisini sorumlu tutuyor. Yani takip yönetimdedir.
Yönetici iseniz binadaki sayaçların damga yıllarını bir listede tutun ve süresi dolacakları sezon öncesinde planlayın. Sezon ortasında toplu muayene, hem ısıtmayı kesintiye uğratır hem randevu bulmayı zorlaştırır.
Montajla ilgili bilmeniz gerekenler
- Filtre şart. Tesisattaki tortu, özellikle mekanik sayaçların ölçümünü bozar ve cihazı erken yıpratır.
- Sensör çifti eşleştirilmiştir. Gidiş ve dönüş sensörleri fabrikada birlikte kalibre edilir; biri değiştirilirse ölçüm bozulur.
- Akış yönü doğru olmalı. Ters montaj hata kodu üretir veya sayaç saymaz.
- Düz boru payı bırakılmalı. Dirsek hemen öncesinde türbülans oluşur ve debi ölçümü şaşar.
- Cihazın önü erişilebilir kalmalı. Kapatılan sayaç hem okunamaz hem muayene edilemez.
Kalorimetre mi, pay ölçer mi?
Karar teknik: dairenin tesisatı tek noktadan besleniyorsa kalorimetre, kolon (dikey) tipiyse her radyatöre pay ölçer. Ayrıntılı karşılaştırmayı bu yazıda yaptık; pay ölçerin kendi işleyişini de ısı pay ölçer rehberinde anlattık.
Devamı
Sayaç arızalandığında veya muayene süresi dolduğunda tüketimin nasıl belirleneceğini arızalı sayaçta tüketim hesabı yazısında ele aldık. Çıkan tutarın belgede nasıl görünmesi gerektiği ise gider paylaşım belgesi yazısında.
Sıkça sorulan sorular
Kalorimetre nedir?
Kalorimetre, yönetmelikteki adıyla ısı sayacı, üzerine yerleştirildiği ısıtma hattından geçen ısı enerjisi miktarını debi ve sıcaklık farkına göre ölçen cihazdır. Dairenin tükettiği enerjiyi kilovatsaat veya megajul gibi fiziksel bir birimle ölçer. Debi ölçer, sıcaklık sensörü çifti ve hesap ünitesi olmak üzere üç ana parçadan oluşur ve EN 1434 standardına göre üretilir.
Kalorimetre nasıl okunur?
Cihazın ekranında sırayla toplam enerji değeri, önceki dönem veya yıl sonu değeri, anlık debi, gidiş ve dönüş sıcaklıkları, toplam su hacmi ve varsa hata kodu görüntülenir. Faturaya esas olan, dönem sonu toplam enerji değeri ile dönem başı değeri arasındaki farktır. Dönem başında ve sonunda ekranı tarihli olarak fotoğraflayıp gider paylaşım belgesindeki fark tüketim değeriyle karşılaştırabilirsiniz.
Kalorimetre nasıl hesaplar?
Kalorimetre Q eşittir m çarpı c çarpı delta T formülünü kullanır. Buradaki m daireden geçen su miktarı, c suyun özgül ısısı, delta T ise gidiş ve dönüş suyu arasındaki sıcaklık farkıdır. Cihaz bu hesabı sürekli yapıp sonuçları toplar ve kümülatif enerji olarak gösterir. Faturada ise bu enerji, bina toplam tüketimine oranlanarak ısıtma giderinin yüzde 70'lik kısmından dairenin payı bulunur ve üzerine alana göre hesaplanan yüzde 30'luk sabit pay eklenir.
Kalorimetre kaç yılda bir muayene edilir?
Isı sayaçlarının periyodik muayene süresi 5 yıldır. Bu süre, 6 Temmuz 2018 tarihli Isı Sayaçları Muayene Yönetmeliği ile düzenlenmiştir ve sayacın damgalandığı yıl birinci yıl sayılarak takvim yılı esasına göre hesaplanır. Muayene, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş kuruluşlarca yapılır. Damga süresi dolmuş ölçü aleti kullanmak 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu'na göre idari ve cezai işleme konudur.
Kalorimetre ile ısı pay ölçer arasındaki fark nedir?
Kalorimetre dairenin tükettiği enerjiyi kilovatsaat gibi fiziksel bir birimle gerçekten ölçer ve daire girişine tek cihaz olarak takılır. Isı pay ölçer ise radyatör üzerine takılır, fiziksel enerji ölçmez, birimsiz pay birimi üretir ve her radyatöre ayrı bir cihaz gerekir. Kalorimetre bir ölçü aleti olduğu için 5 yıllık periyodik muayeneye tabidir. Hangisinin kullanılacağını binanın tesisat tipi belirler.
Kalorimetrem sıfır yazıyor, arızalı mı?
Toplam enerji değeri artmıyorsa önce vanaların açık olup olmadığını kontrol edin; kapalı vanada su geçmez ve sayaç saymaz. Anlık debi sıfır görünüyor ama vanalar açıksa tesisatta hava, tıkalı filtre veya sayaç arızası olabilir. Ekranda hata kodu varsa not edip yönetime bildirin. Arıza nedeniyle o dönemin payı belirlenemezse yönetmeliğin 11 inci maddesi uyarınca önceki dönem tüketimi veya benzer dairelerin tüketimi esas alınır.
Sıcak su için ayrı sayaç mı gerekiyor?
Evet. Isı sayacı ısıtma hattındaki enerjiyi ölçer; sıhhi sıcak su tüketimi ayrı bir sıcak su sayacı ile ölçülür. Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin ikinci fıkrası, sıhhi sıcak su tüketimini ölçmek üzere ilgili standartlara ve Ölçüler ve Ayar Kanunu'na uygun sıcak su sayaçları kullanılmasını öngörür. Sıcak su gideri, ısıtmadan farklı olarak tamamen ölçülen tüketime göre paylaştırılır.
Kaynaklar
- Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik — Resmî Gazete, 14/4/2008, sayı 26847 (mükerrer); madde 3, 5, 6, 7, 8 ve 11.
- Isı Sayaçları Muayene Yönetmeliği — 6/7/2018, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı.
- 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu.
- EN 1434 — Isı sayaçları standardı.
Örnek hesaptaki rakamlar işleyişi göstermek içindir. Cihazınızın ekran düzeni markaya göre değişebilir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir.
Sayaç okuma ve gider paylaşımını kolaylaştıralım
Apartman ve site yönetimleri ile ölçüm firmaları için M-Bus ve wM-Bus sayaç okuma yazılımları, dönüştürücüler ve gider paylaşım çözümleri.
Ürünleri İncele Teklif Al
Popüler Makaleler
