Tek cümlede
Isı pay ölçer, radyatörünüzün üzerine takılan ve o radyatörün ne kadar ısı yaydığını oransal olarak kaydeden küçük bir cihazdır. Kilovatsaat ölçmez — birimsiz "pay birimi" üretir. Bu yüzden ekranınızdaki sayı tek başına bir anlam taşımaz; ancak binanızdaki bütün ölçerlerin toplamıyla kıyaslandığında bir orana, o oran da faturaya dönüşür.
Isı pay ölçer nedir?
Merkezi ısıtmalı bir binada tek bir kazan bütün daireleri ısıtır. Herkesin ne kadar harcadığını ayırmak için bir ölçüm gerekir. Dairenin kalorifer tesisatı kolon (dikey) tipi ise — yani her odaya ayrı borudan gelen, dairede tek bir giriş noktası olmayan eski tip tesisat — daireye tek bir sayaç takmak fiziken mümkün değildir. Bu durumda çözüm, her radyatöre ayrı bir pay ölçer takmaktır.
Cihazlar iki standarda göre üretilir:
| Tip | Standart | Nasıl çalışır | Bugünkü durumu |
|---|---|---|---|
| Elektronik pay ölçer | EN 834 | Sensörlerle sıcaklık ölçer, pilli, dijital ekranlı, uzaktan okunabilir | Yaygın kullanılan tip |
| Buharlaşmalı pay ölçer | EN 835 | Cam ampuldeki sıvının buharlaşma miktarına bakılır, elektronik parça yok | Eski tip, artık nadir |
Nasıl çalışır?
Elektronik pay ölçerin içinde sıcaklık sensörü bulunur. Cihaz, radyatörün yüzey sıcaklığını sürekli ölçer ve bunu oda sıcaklığıyla karşılaştırır. Radyatör ne kadar sıcaksa ve bu ne kadar uzun sürerse, cihaz o kadar çok birim sayar.
İki sensörlü ve tek sensörlü modeller
- İki sensörlü: Biri radyatör yüzeyini, diğeri oda havasını ölçer. Aradaki farkı kullandığı için oda sıcaklığı değiştiğinde daha doğru sonuç verir.
- Tek sensörlü: Yalnızca radyatör yüzeyini ölçer, oda sıcaklığını sabit varsayar. Daha ucuzdur ama varsayımın dışına çıkıldığında (örneğin daire uzun süre çok soğuksa) sapma yapabilir.
Neden yerinden oynatılmamalı?
Cihaz, radyatör yüzeyine belirli bir noktadan ve belirli bir ısıl temasla takılacak şekilde ayarlanır; hesap bu montaja göre yapılır. Yeri değiştirilir veya üstü kapatılırsa ölçüm bozulur. Nitekim yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrası, arıza ve bakım hâlleri dışında kullanıcıların ölçüm ekipmanına müdahale edemeyeceğini açıkça yazar. Cihazların çoğu sökülme ve manyetik müdahale girişimini kaydeder ve raporlar.
K faktörü: asıl işi yapan sayı
Aynı sıcaklıkta çalışan iki radyatörden büyük olanı odaya daha çok ısı verir. Ama pay ölçer yalnızca sıcaklığa bakar; radyatörün büyüklüğünü kendi başına bilemez. Bu farkı kapatan şey K faktörüdür.
K faktörü, cihazın saydığı ham birimi radyatörün gerçek ısıl gücüyle orantılı hale getiren bir çarpandır. Üç bileşenden oluşur:
Üçünün çarpımı, o radyatöre özel K değerini verir. Bu yüzden montaj sırasında her radyatörün ölçüleri tek tek kaydedilir ve gider paylaşım belgenizde K değeri yazılı olur.
Bu yüzden komşunuzla ham sayı karşılaştırmayın
"Bende 1.200 yazıyor, komşuda 800, ama benim faturam düşük" gibi durumlar normaldir. İki radyatörün K faktörü farklıysa aynı ham birim aynı ısıyı temsil etmez. Karşılaştırılması gereken, K ile çarpılmış değerlendirilmiş birimdir — o da belgede ayrı bir sütunda gösterilir.
Isı pay ölçer nasıl okunur?
Cihazın ekranı belirli aralıklarla farklı değerleri sırayla gösterir. Marka ve modele göre sıra değişir, ama genelde şunlar bulunur:
| Gösterilen değer | Ne anlama gelir |
|---|---|
| Güncel dönem değeri | İçinde bulunulan dönemde şu ana kadar sayılan birim |
| Önceki dönem / yıl sonu değeri | Bir önceki paylaşım döneminin kapanış değeri. Faturanız bu iki değerin FARKINDAN çıkar. |
| Cihaz numarası (seri no) | Belgedeki cihazla ekrandakinin aynı olduğunu doğrulamanızı sağlar |
| Kontrol / test göstergesi | Cihazın çalıştığını ve hata olmadığını gösterir |
| Hata veya müdahale uyarısı | Sökülme, sensör arızası veya pil sorunu bildirir |
Kendi kontrolünüzü yapmak isterseniz
- Ekran değerlerini dönem başında bir kez, dönem sonunda bir kez fotoğraflayın. Tarihi de görünsün.
- Gider paylaşım belgesi geldiğinde belgedeki "önceki değer" ile sizin dönem başı fotoğrafınız aynı mı, bakın.
- Belgedeki "son değer" ile dönem sonu fotoğrafınızı karşılaştırın.
- Cihaz seri numarasının belgedekiyle aynı olduğunu doğrulayın.
Bu dört adım, itirazların büyük kısmını daha ortaya çıkmadan çözer. Yönetmeliğin 5 inci maddesinin yedinci fıkrası zaten önceki ölçüm değeri, son ölçüm değeri ve fark tüketim değerinin belgede bulunmasını zorunlu tutuyor.
Isı pay ölçer nasıl hesaplar? Adım adım örnek
Hesap üç aşamada işler: ham birim → değerlendirilmiş birim → para.
Bina bilgileri
Dairenin radyatörleri
Yatak odası: ham 310 × K 1,20 = 372
Çocuk odası: ham 260 × K 1,20 = 312
Mutfak: ham 140 × K 0,90 = 126
Banyo: ham 90 × K 0,60 = 54
1. Değerlendirilmiş birim toplamı
2. Tüketim payı (giderin %70'i)
3. Sabit pay (giderin %30'u, alana göre)
Dikkat edin: ham birim toplamı 1.320 iken değerlendirilmiş toplam 1.800 çıktı. Aradaki farkı K faktörleri yarattı. Hesaba giren, her zaman değerlendirilmiş olandır.
Formüllerin yönetmelikteki tam karşılığını ve ısı sayacıyla yapılan hesabı gider paylaşımı hesaplama yazımızda ayrıntılı anlattık.
Faturayı gerçekten etkileyen şeyler
- Oda sıcaklığı. Sıcaklığı bir derece düşürmenin tüketimde kayda değer bir azalma sağladığı bilinir; kesin oran binanın yalıtımına ve dış hava sıcaklığına göre değişir.
- Radyatörün önünün kapalı olması. Perde, kanepe veya radyatör kapağı ısının odaya yayılmasını engeller; oda ısınmadığı için vanayı daha çok açarsınız, ölçer daha çok sayar.
- Uzun süre açık kalan pencere. Termostatik vana odayı ısıtmaya çalışırken radyatör sürekli sıcak kalır.
- Köşe ve en üst kat daireler. Dış yüzeyi fazla olan daireler aynı sıcaklık için daha çok ısı harcar. Bu bir arıza değil, binanın geometrisidir.
- Havası alınmamış radyatör. İçinde hava kalan radyatör üstten soğuk kalır; ısıtmaz ama sıcak kısmı ölçer saymaya devam eder.
Pay ölçer mi, kalorimetre mi takılmalı?
Kısaca: tesisat tipine bakılır. Kolon (dikey) tesisatta daire girişi olmadığı için her radyatöre pay ölçer takılır. Dairenin tek noktadan beslendiği yatay tesisatta ise girişe tek bir kalorimetre yeterlidir. İkisinin farkını kalorimetre yazımızda ve karşılaştırma yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Devamı
Ölçer arızalanır veya okunamazsa daire paylaşımdan çıkmaz; payın nasıl belirlendiğini arızalı sayaçta tüketim hesabı yazısında bulabilirsiniz. Okunan değerin faturaya nasıl döndüğünü görmek için gider paylaşım belgesi rehberimize bakın.
Sıkça sorulan sorular
Isı pay ölçer nedir?
Isı pay ölçer, merkezi ısıtmalı binalarda radyatörün üzerine takılan ve o radyatörün yaydığı ısıyı oransal olarak kaydeden cihazdır. Kilovatsaat gibi fiziksel bir enerji birimi ölçmez; birimsiz pay birimi üretir. Bu birimler binadaki bütün ölçerlerin toplamına oranlanarak dairenin ısıtma gideri hesaplanır. Elektronik modeller EN 834, buharlaşmalı modeller EN 835 standardına göre üretilir.
Isı pay ölçer nasıl okunur?
Cihazın ekranı sırayla güncel dönem değerini, önceki dönem veya yıl sonu değerini, cihaz seri numarasını ve varsa hata uyarısını gösterir. Faturaya esas olan, güncel değer ile önceki dönem değeri arasındaki farktır. Kendi kontrolünüzü yapmak için dönem başında ve sonunda ekranı tarihli olarak fotoğraflayıp gider paylaşım belgesindeki önceki ve son ölçüm değerleriyle karşılaştırabilirsiniz.
Isı pay ölçer nasıl hesaplar?
Cihazın saydığı ham birim, o radyatöre ait K faktörüyle çarpılarak değerlendirilmiş birime dönüşür. Dairedeki bütün radyatörlerin değerlendirilmiş birimleri toplanır. Bu toplam, binadaki tüm ölçerlerin toplamına oranlanır ve bina ısıtma giderinin yüzde 70'lik kısmından dairenin payı bulunur. Buna, giderin yüzde 30'undan kapalı kullanım alanı oranında düşen sabit pay eklenir.
K faktörü nedir, nasıl belirlenir?
K faktörü, pay ölçerin saydığı ham birimi radyatörün gerçek ısıl gücüyle orantılı hale getiren çarpandır. Üç bileşenden oluşur: radyatörün ısıl gücünü yansıtan KQ, cihazın radyatör yüzeyiyle ısıl temasını yansıtan KC ve sıcaklık ölçeğini düzelten KT. Montaj sırasında her radyatörün tipi ve ölçüleri kaydedilerek belirlenir ve gider paylaşım belgesinde yazılı olması gerekir.
Ekrandaki sayı neden komşumunkinden farklı?
Ham birimler doğrudan karşılaştırılamaz, çünkü her radyatörün K faktörü farklıdır. Büyük bir radyatör ile küçük bir radyatör aynı ham birimi gösterse bile odaya verdikleri ısı farklıdır. Karşılaştırılması gereken değer, K faktörüyle çarpılmış değerlendirilmiş birimdir. Ayrıca dairenin konumu, dış duvar sayısı ve kat farkı da tüketimi değiştirir.
Her radyatöre pay ölçer takılmak zorunda mı?
Evet. Yönetmeliğin 7 nci maddesinin üçüncü fıkrası, tüketim ölçümlerinde ısı ölçer kullanılması hâlinde bağımsız bölümlerde kullanılan her bir radyatör grubuna ısı ölçer takılmasını ve ölçümlerin bütün ısı ölçerlerden yapılmasını öngörür. Eksik ölçer, o dairenin tüketimini olduğundan düşük gösterir ve paylaşımı bozar.
Pay ölçeri söktürebilir veya iptal ettirebilir miyim?
Hayır. Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre ısıtma tüketimlerini ölçmek için mahaller ölçüm ekipmanı ile donatılır, bağımsız bölüm kullanıcıları bu işlemlere izin vermek mecburiyetindedir ve arıza ile bakım hâlleri dışında ekipmana müdahale edemez. Söküm veya müdahale tespit edilirse pay, yönetmeliğin 11 inci maddesindeki esaslara göre belirlenir ve uyuşmazlık doğar.
Pay ölçerin pili biterse ne olur?
Elektronik pay ölçerlerin pil ömrü üreticiye göre değişir ve cihaz genellikle pil zayıfladığında uyarı verir. Pil bitmesi veya arıza nedeniyle o dönemin payı belirlenemezse, yönetmeliğin 11 inci maddesi uyarınca dairenin önceki benzer dönemlerdeki tüketimi ya da aynı dönemde benzer dairelerin tüketimi esas alınarak pay belirlenir. Cihazların durumunun takibi bina yönetiminin sorumluluğundadır.
Kaynaklar
- Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik — Resmî Gazete, 14/4/2008, sayı 26847 (mükerrer); madde 3, 5, 6, 7, 8 ve 11.
- EN 834 — Elektrik beslemeli ısı pay ölçerler.
- EN 835 — Buharlaşma prensibiyle çalışan, elektrik beslemesi olmayan ısı pay ölçerler.
- TS EN 215 — Termostatik radyatör vanaları.
- 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu.
Örnek hesaptaki rakamlar işleyişi göstermek içindir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir.
Sayaç okuma ve gider paylaşımını kolaylaştıralım
Apartman ve site yönetimleri ile ölçüm firmaları için M-Bus ve wM-Bus sayaç okuma yazılımları, dönüştürücüler ve gider paylaşım çözümleri.
Ürünleri İncele Teklif Al
Popüler Makaleler
